Pascal giriş


?rneklerle Turbo Pascal'i ve Pascal dilini ?grenmege calisalim.

E?er Turbo Pascal 7.0 sisteminizde y?kl? de?ilse program? Buradan indirebilirsiniz.

Kodumuzu iki t?rl? yazabiliriz.Birinci y?ntem kodu Not Defteri gibi bir programda yazip kaydettikten sonra derleyici ile derlemek.Ikinci y?ntem ise Turbo Pascal'in edit?r?n? kullanarak kodu yazip derlemek.Eger elinizde bu derslerin yazili d?k?m? varsa ikinci y?ntemi kullanabilirsiniz.Eger derslerin yazili d?k?m? yoksa,onlari bilgisayar ortaminda okuyup farkli bir Windows programiyla yazmaniz daha kolay olacaktir.??nk? Turbo Pascal'in orijinal edit?r? Dos ortaminda ?alisiyor ve buda size ?ok vakit kaybettirebilir.Yinede her sartta birinci y?ntemi ?neririm.B?ylece ikide bir Windows'tan ?ikmaniza gerek kalmaz.

Pascal Kaynak Kodlarinin(Derlenmemis) uzantisi ".pas"dir.Turbo Pascal degisik uzantili dosyalari derleyebilir(Pascal kodu i?ermek sartiyla),fakat ".pas" uzantisi yayginlik kazanmis ve benimsenmistir.Bu y?zden Windows'a .pas uzantisini tanitmamiz gerekebilir.Notepad ile bir seyler yazip 1.txt ismi ile kaydedin.Daha sonra bunu Yeniden Adlandirarak(Rename) .txt yerine .pas yazin.Dosya t?r?n? degistirmek istiyor musunuz diyaloguna Evet cevabini verdikten sonra dosyayi ?ift tiklayin "Birlikte A?" penceresi a?ilacaktir.Dosya tanimina Pascal Kaynak Kodu yazin.Program listesinden de Notepad'i bulup se?in."Bu dosyayi a?mak i?in her zaman bu programi kullan" kutusunun se?ili olduguna dikkat ederek "Tamam" butonuna basin.B?ylece bilgisayariniz .pas uzantili dosyalara ne isim verecegini ?grenmis olur.

Baslat(Start)-->?alistir(Run) ile ?ikan kutucuga notepad yazin.B?ylece Windows'un klasik Not Defteri programi ?alisacaktir.Asagidaki kodu yazin.

Program ilk;
begin
end.


Bu kodu ilk.pas olarak Masa?st?(Desktop)'ne kaydedin.Daha sonra t?m klas?r pencerelerini kapatip.Masa?st?nde iken Baslat-->?alistir deyip kutucuga tpc ilk.pas yazin.

Turbo Pascal Version 7.0 Copyright (c) 1983,92 Borland International
ILK.PAS(3)
3 lines, 1472 bytes code, 668 bytes data.
yazisini g?r?rseniz programiniz derlenmis demektir.Masa?st?nde ilk programiniz olan Ilk.exe bulunuyorsa basardiniz demektir.Eger bu asamaya gelemediyseniz korkarim daha ?nceden bir hata yapmissiniz.Kurulum yazisini tekrar inceleyin.
Ilk.exe'yi hevesle ?alistirdiniz ama bir sey olmadi degil mi?Olmamasi ?ok dogal ??nk? programin sadece ismi,basi ve sonu var.Ama hi?bir islem yok.Bu arada yapilacak islemler begin ile end komutlari arasina yazilir.End komutunun sonundaki nokta(.) ise programin bittigini g?sterir.Unutmayin bir programda birden fazla begin ve end bulunabilir.Programi bitiren end nokta ile program i?erisindeki endler ise noktali virg?l(; ) ile sonlandirilmalidir.
Genelde pascal kod satiri noktali virg?l(; ) ile sonlandirilir.Fakat bazi istisnai kodlarda noktali virg?l kullanilmaz.Bunlar begin,repeat gibi degisik sekilde sonlandirilan komutlardir.Endise etmenize gerek yok zamani gelince her seyi daha net anlayacaksiniz.
Yukaridaki kodu yorumlamak gerekirse "Program ilk;" satiri programin isminin ilk oldugunu bildirir."begin" komutu programin baslangicini "end" komutu ise programin sonunu belirtir.

Pascal Edit?r?


Artik Pascal'i ?alistirdigimiza g?re Edit?r?n nasil kullanildigini ?grenmeliyiz. Pascal edit?r? Ingilizce olmasi sebebiyle Ingilizce bilenler tarafindan daha kolay kullanilir ama Ingilizce'yi hi? bilmeseniz de burda anlatacagim birka? seyi bilerek rahatlikla kullanabilir ve program yazip ?alistirabilirsiniz. Burda isinize yarayacak hemen hemen b?t?n ?zellikleri anlatacagim. Ilerdeki konularda bazi islemler i?in tekrar bu sayfaya d?nerek yardim alabilirsiniz. Turbo Pascal edit?r?n? ilk a?tiginizda karsiniza s?yle bir ekran gelir:



Tabii ki bu ekranda yazan yazilar olmayacaktir! Edi?r?n kullanimi ?ok kolay demistik. En ?stte g?rd?g?n?z "File Edit Serch Run Compile.." diye giden men? ?ubugu Pascal edit?r?nde yapacaginiz b?t?n islemleri yapabileceginiz komutlari bulundurur. Yanlis anlamayin, bu men?de yazacaginiz program kodlari yok! Bu men?deki bir?ok komutun kisayol tuslari da var. Bu men?y? ayrintili olarak tanitacagim. Onun altinda programlarinizi yazdiginiz mavi ekran var. Dedigim gibi buraya kodlarinizi yaziyorsunuz. Pascal edit?r?nde b?t?n renkleri degistirebileceginiz gibi bu rengi de (maviyi) degistirebilirsiniz ama bence mavi g?zel renktir. Bu pencerenin altinda ve yaninda Windows'takine benzer kaydirma ?ubuklari vardir. Mouse'unuzlar bunlari hareket ettirebilirsiniz. Alttaki kaydirma ?ubugunun solunda yazan iki sayi o anda imlecin bulundugu kordinatlari verir. ?rnek resimde imle? g?rd?g?n?z gibi 11. satirin 5. sutunundadir. Onun hemen solunda bu ekranda tam ne olarak g?z?kmese de * (yildiz) isareti var. Eger dosyayi en son kaydettiginizden bu yana birseyler degistirmisseniz bu isaret g?z?k?r.Kaydettiginde tekrar kaybolur. Bu sayede dosyayi kaydetmeniz gerektigini anlamis olursunuz. Yine bu mavi pencerenin en ?st?nde ortada programinizin adi ve uzantisi (uzantisi PAS olur) yazar. Eger dosyayi kaydetmediyseniz bu isim noname01.pas gibi birsey olur. Kaydettikden sonra ger?ek ismi g?z?k?r. Pascal edit?r?nde ayni anda birden fazla programla ?alisirken hangi programda oldugunuzu g?rmeniz a?isinda faydalidir. Ayrica Mouse'unuzla pencerenin sag ?st k?sesindeki kare isarete tiklarsaniz pencere kapanir ve eger kaydetmediyseniz uyari mesaji ?ikar. Sag ?st k?sedeki "1" sayisi (ki bu sayi degisebilir) ka?inci pencerede/programda oldugunuzu g?sterir. Son olarak onun yanindaki isaret ise k???k olan pencereleri tam ekran yapmak i?indir. Yine eger isterseniz pencerenin kenarlarindan tutarak (mouse ile) boyutlarini ayarlayabilir ve en ?st?ne tiklayip basili tuarak pencereyi tasiyabilirsiniz. En son olarak en alttaki "F1 Help F2 Save.." seklindeki ?ubuga da durum ?ubugu deniliyor. Buradaki yazilar duruma g?re degisir ve programin (Turbo Pascal'in) size mesajlar iletmesini saglar. Simdi men?'ye bir g?z atalim bakalim neler var.

File Men?s?:

TP (Turbo Pascal, bundan sonra TP diye bahsedecegim) edit?r?n?n ?stteki men?lerinin ilkidir. En ?ok kullanacagimiz men? bu men? olacak. Bu men?y? a?mak i?in alt tusuna basili tutarak F tusuna basin. T?m men?leri i?in aslinda bu b?yledir. Ya da F10 tusuna basarak da men? ?ubuguna ge?ebilirsiniz. Ayrica mouse kullanarak da bu men?y? a?abilirsiniz. Simdi bu men?de yapabilecegimiz islemlere bakalim:
New: Bu komutla yeni ve bos bir sayfa a?ariz.
Open: Daha ?nceden kaydettigimiz dosyalari tekrar a?ip d?zenlemek ya da g?rmek gibi ama?larla a?mak i?in kullanilir. A?ilan program yeni bir pencerede a?ilir. Kisayol tusu F3'd?r.
Save: Yazdiginiz programlari bilgisayariniza kaydetmeniz lazim. Bu se?enegi se?erek ya da kisayol olarak F2 tusuna basarak programlarinizi kaydedebilirsiniz. Kaydetme isiniz ?i sik yapmanizi tavsiye ederim. Yoksa b?t?n emekleriniz bir elektrik kesilmesi yada yanlis bir-iki tusa basmakla gidebilir.
Save as: ?st?nde ?alistiginiz program kodunu farkli bir dosya olarak kaydetmek i?in kullanilir.
Save all: O anda ?st?nde ?alistiginiz b?t?n programlari birden kaydtmenizi saglar. Isinize yarayacak bir komut. Change dir: TP'i ?alistirdiginizda otomatikmen turbo.exe dosyasinin bulundugu dizin esas alinir. Yani bir dosya kaydedrken veya a?arken hep o dizin ilk olarak karsiniza gelir. Baska sebeplerden dolayi da eger yeni bir program yazmaya basliyorsaniz ilk ?nce bir klas?r a?in ve pascal'i a?inda bu se?enekle o klas?r? se?ip b?t?n islemlerinizi orada yapin. Yani bu se?enek aktif klas?r? degistirmeye yarar.
Print: Yazdiginiz programi yazicidan ?ikartmak i?in bunu kullanabilirsiniz. Eger yaziciniz dogru ?alisiyor ve a?iksa yaptiginiz programlari yazicidan d?zg?n bir sekilde ?ikarir.
Printer Setup: Yazici ayarlarini yapmak i?in. Eger yaziciniz dogru oldugu halde yazicidan programi ?ikaramiyorsaniz buradan gerekli ayarlari yapabilirsiniz.
Dos Shell: Ge?ici olarak MS-DOS'a ?ikmak i?in kullanilabilir. Tekrar TP'a d?nmek i?in Exit yazmaniz gerekir. Ama bu komut artik pek ise yaramiyor. ??nk? dos degil Windows var. Yine de dos kullanmayi biliyorsaniz yeni dizin a?mak gibi ufak islerinizde kullanabilirsiniz.
Exit: Pascal edit?r?nden ?ikmak i?in. Alt tusu ve x'e birlikte basarak da ayni isi yapilir.



Edit Men?s?

En ?ok kullanilan men?lerden birisi de Edit men?s?d?r. Ancak genelde direk men?y? kullanmayiz, onun yerine kisayol tuslarini kullaniriz. G?rd?g?n?z gibi neredeyse herseyin bir kisayol tusu var.
Undo: En son yaptiginiz degisikligi iptal eder, geri alir. TP'da ?ok fazla sayida (neredeyse sinirsiz) geri al yapabilirsiniz. Bu sekilde yaptiginiz yanlisliklari g?rmek ve iptal etmek ?ok kolaydir. Kisayol i?in Alt tusu ile birlikte Backspace tusu kullanilir.
Redo: Yanlislikta Undo yaparak iptal ettiginiz islemleri terkar d?zeltir, yani bu da ileri alir.
Cut: Kes manasindadir. Bir yaziyi isaretleyip bu se?enegi se?er ya da Shift tusuyla beraber Delete tusuna basarsaniz isaretli yazi silinir ve hafizaya alinir. Daha sonra bunu istediginiz biryere yapistirabilirsiniz. TP'da bir metini isaretlemeyi ya mouse ile ya da shift tusuna basili tutarak y?n tuslariyla yapabilirsiniz.
Copy: Bir yaziyi isaretledikten sonra bu komutu ?alistirisaniz ya da kisayolu olarak Crtl ile birlikte Insert tusuna basarsaniz yaziya birsey olmaz ama bir kopyasi hafizaya alinir.
Paste: Kopyaladiginiz ya da kestiginiz metinleri herhangi biryere yapistirmak/eklemek i?in kullanilir. Koplayanlis ya da kesilmis yazi imlecin bulundugu yerden itibaren ekrana yazilir. Shift ile birlikte Insert tusuna basarsaniz da ayni isi yapabilirsiniz.
Clear: Bir yaziyi isaretleyip tamamen silmek i?in kullanilir. Kisayolu Ctrl+Delete.
Show Clipboard: Kopyaladiginiz ve kestiginiz t?m yazilar clipboard denilen ve hafizada biryerde tutulur. Bunlarin hepsini birden g?rmek i?in kullanabileceginiz bu se?enek yeni bir pencere a?ar ve bunlari g?sterir.



Search Men?s?

Bu men? ile programlarinizin i?erisinde bir kelime ya da bir metini aratip, bulup degistirebilirsiniz. ?zellikle ?ok uzun programlarinizda ?ok faydali. Otomatik degistirme ile ayni anda programdaki b?t?n ayni metinleri istediginiz bir metin ile degistirebilirsiniz.
Find: Gireceginiz yaziyi programin i?inden bulur.
Replace: Program i?indeki bir kelimeyi ya da kelime gurubunu (ya da bir par?asini) bulup istediginiz bir yazi ile degistirmek i?in.
Search Again: En son aradiginizi tekrar aramak i?in kullanilir. Bunlarin haricindeki se?enekler ?ok fazla kullanilmiyor ama deneyerek ne ise yaradigini bulabilirsiniz.



Run Men?s?

File men?s? ile birlikte en ?ok kullanilan men?d?r.
Run: Yazdiginiz programi ?alistirmak i?in kullanilir. Eger programinizda yazim hata varsa ?alismaz ve bu hatayi olusturan satira gidilip beklenir. Kisayolu Ctrl+F9.
Step over: Programi satir satir ?alistirmayi saglar. Procedure ve Functionlari satir satir degil toplu halde ?alistirir. Kisayol tusu F8.
Trace Into: Programin tamamini satir satir ?alistirmak i?indir. Bu sekilde hata yapilan yeri g?rebilirsiniz ama ?zellikle b?y?k programlarda pek ise yaramaz. Kisayol tusu F7.
Go to Cursor: Programi imlecin (Cursor'un) bulundugu yere kadar ?alistirir ve oraya gelindiginde programin koduna geri d?ner. Devam etmek i?in yukardakilerden birisini kullanabilirsiniz. Kisayolu F4.
Program reset: Pascal'da bir programda hatali bir is yaptiysaniz ve program sona ermiyorsa Ctrl ve Pause tuslarina birlikte basarak programi durdurabilirsiniz. Durdurdugunuz programi tekrar ?alistirirsaniz kaldigi yerden devam eder. Eger en bastan baslamasini istiyorsaniz programi resetlemenize lazim. Bu islem onu yapar. Kisayol tusu olarak Ctrl'ye basarken F2'ye basabilirsiniz.
Paramaters: Bazi programlar ?alisirken parametre ile beraber ?alisir. Eger b?yle bir parametreli program yaptiysaniz o zaman buraya istediginiz parametreleri girebilirsiniz. Bu konuya daha sonra deginiriz.



Compile Men?s?:

Programizini yaptiktan sonra veya yaparken sik sik hatalarinizin olup olmadigini kontrol etmek istersiniz. Bu men? de bu ise yarar. Iyi bir programci olmak i?in her birka? satir yaziminin sonunda F9 tusu ile hatalarinizi kontrol etmeniz gerekir!
Compile: O anda aktif olan programi derlemek, yani hatalari kontrol etmek i?in kullanilir. Kisayol i?in Ctrl tusuna basarken F9'a basabilirisiniz.
Make: ?zerinde ?alistiginiz programi degisen unitleriyle beraber derler. Unitin ne oldugunu daha ?grenmedik. En iyi derleme y?ntemi budur. Sik sik F9 tusuna basarak programinizi derleyin.
Build: ?zerinde ?alistiginiz programi degisen unitleriyle beraber derler. Make komutu bundan daha kullanisli ve hizlidir.
.................................................. ..................ination Memory/Disk: Bu se?enegin ?zerine gelip entera basarsaniz ve tekrar men?y? a?arsaniz "Memory" yerine "Disk" yazdigini g?r?rs?n?z. Disk aktif durumdayken programi (F9 ile) derlerseniz harddiskinizde de (O anki aktif dizinde) programin .EXE hali olusturulur. Programlarinizi bu sekilde exe haline d?n?st?rebilirsiniz. Eger bu se?enekte "Disk" yerine "Memory" yaziyorsa bu durumda programi derlediginizde exe dosyasi olusturulmaz. Sadece exe dosyasi olusturmak istediginiz zaman bu se?enegi disk yapin. Diger durumlarda ve zamanlarda Memory kalmasi programin daha kisa s?rede derlenmesini saglar.
Primary File: Bu se?enegi se?ip bir dosya adi girerseniz artik hangi programin ?zerinde ?alisirsaniz ?alisin F9 ile programi derlemek isterseniz buraya yazdiginiz dosya derlenir ya da ?alistirilir. Bunun avantajini Unit'leri ?grendikten sonra g?recegiz. Programa bagli olan unitlerin ?st?nden programi ?alistirmaniz ?ok yararli olacak.
Clear Primary File: Primary file'i iptal etmek i?in kullanilir.
Information: Programiniz hakkinda kisa bir bilgi verir.

Buraya kadar isimize yarayacak ve en ?ok kullanilan men?leri anlattik. Ama TP'da daha baska men?ler de var. Bunlari simdilik anlatmayalim ama yeri geldik?e ve lazim olduk?a deginiriz. Ayrica Help men?s? de ?ok isinize yarayabilir. Burayi kurcalayarak birseyler ?grenebilirsiniz.

Ama ben isinize yarayacak birsey daha s?ylemek istiyorum. Debug men?s?nden User Screen se?enegini se?erek ya da alt ile birlikte F5'e basarak son ekran g?r?nt?s?n? g?rebilirsiniz.